Living in Comtemporary Utopias
De geschiedenis bewijst vooral één ding: de mens vindt zijn eigen tijd zelden goed genoeg. Zowat elke generatie vocht voor haar eigen versie van het succesrecept. Al eeuwen ervan overtuigd dat de oplossing nu écht binnen handbereikt ligt. Wat extra vrijheid. Een snuifje gelijkheid. Eerst meer natuur. Dan weer wat minder natuur. Technologie die de laatste foutjes uit het bestaan zou poetsen. Alleen de ingrediënten veranderen. Het geloof dat het deze keer écht zal lukken, blijft bewonderenswaardig intact. Eeuwenlang keek God mee als hoofdarchitect. Daarna nam de mens de tekentafel over. De horizon bleef intussen koppig op veilige afstand. Gelukkig maar. Anders zouden kinderen geboren worden in een wereld zonder verlangen. Vandaag leven we in een heel andere situatie; The Almighty is verdwenen en werd vervangen door een Supermarkt van Utopieën. Zeven dagen op zeven geopend. Met wel elke week een nieuwe kortingsbonnenactie. Er wordt niet meer op de barricaden gestaan voor ideaalbeelden, voorverpakte ideaalbeelden worden geconsumeerd. De ecologische afdeling stelt voor dat de mens misschien wat minder mens zou kunnen worden, de andere afdeling is gevuld met technologische wereldverbeteraars voorzien van de belofte dat tot kort geleden domotica en tegenwoordig AI al onze problemen zal oplossen. Ook het nostalgiesegment blijft een bestseller. “Vroeger was alles beter”, al blijkt niemand nog precies te weten wanneer dat vroeger was. Verderop bevindt zich de afdeling persoonlijke vrijheden. Daar stelt iedereen zijn eigen waarheid samen. Wie bereid is wat meer te betalen, kan terecht in de premiumafdeling: de mens 2.0, binnenkort leverbaar met verbeterde functies. Tot slot, rayon 17 en verder meneer, ligt de bouwafdeling. Want dromen zijn mooi, maar zonder fundering blijven het vooral bouwplannen. De merken veranderen voortdurend. De beloftes nooit. Elke Utopie komt met een overtuigende marketingcampagne en een enthousiaste verkoper die beweert dat precies dit product de toekomst zal redden. De verpakking is aantrekkelijk. De kleine lettertjes lezen we liever niet. Het aanbod is intussen zo groot dat zelfs de keuze voor het paradijs keuzestress veroorzaakt. Ook politieke Utopieën zijn nooit ver weg. In juli 2016, Ten Years Ago Dear Friend, accepteerde Hillary Clinton the nomination for President of the United States. Een punt dat ze alleen had kunnen bereiken, zo lezen we in haar nieuwsbrief, met een team van “millions of members from all different backgrounds and zip codes who came together to build a brighter future for the country they love”. De Amerikaanse presidentsverkiezingen zijn de voorbije decennia uitgegroeid tot sterk gemediatiseerde strijdtonelen, waarin niet alleen uiteenlopende toekomstvisies centraal staan, maar ook de kandidaten zelf - “breaking the highest glass ceiling” - worden gepresenteerd als de volmaakt toekomstbeeld.
Al in 1516, vijfhonderd jaar eerder, Care Amici, publiceerde de Leuvense drukker Dirk Martens de eerste editie van Utopia, Thomas Mores beroemde denkexperiment over een betere samenleving waarin rechtvaardigheid, gemeenschapszin en rationeel bestuur de fundamenten vormden van een alternatieve maatschappelijke orde. Het was ook kritiek op de samenleving van zijn tijd waarbij elk aspect van ieders leven werd bepaald door God, de Koning en de Kerk. Inspraak werd er niet geduld, zoals dat ook op heden niet wordt geapprecieerd door het Leuvense stadsbestuur.
Paulo – hier uitgesproken als /ˈpaw.lu/, niet als Pa-ó-lo - is een afgeleide vorm van Paulus, een naam afkomstig uit de Romeinse cultuur /etym: ‘klein’ en ‘nederig’/. Paulus behoorde niet tot de twaalf oorspronkelijke apostelen, maar speelde wel een sleutelrol in de verspreiding van het christendom buiten de Joodse gemeenschap. Eerder toevallig dan gepland belandde hij op het kruispunt van een wereld die groter was dan één volk, één taal of één waarheid. Een eerste editie van onze geglobaliseerde chaos, waar tot voor kort zelfs een oplaadkabel van een Zuid-Koreaanse Samsungtelefoon niet paste op een Amerikaanse iPhone. Romeinse wegen, Grieks als internationale voertaal en Joodse tradities als cultureel geheugen; lang voordat iemand het woord globalisering had uitgevonden. In die zin is de verwantschap met de Italiaanse pianist-muzikant Paolo Conte bijna onvermijdelijk. Afkomstig uit een familie van grootgrondbezitters, waar status en traditie nog vanzelfsprekend waren. Vader Conte was notaris. Zoon Conte studeerde rechten en werd advocaat. Ja, They had it all figured out. Een vleugelpiano in de woonkamer maakte het plaatje compleet. Vroeger het hebbeding van de burgerlijke klasse, wordt de piano - volgens de lezersbevraging van De Tijd - tegenwoordig niet zelden gebruikt door les nouveaux riches als cultureel accessoire om te tonen wat reeds aanwezig is maar vooral om te verbergen wat nog ontbreekt. Met stip op plaats 3, en dat na golfen – voortreffelijke plaats 1 - en spinner wieldoppen - op plaats 2 - dat zijn wieldoppen die blijven draaien wanneer je met de wagen stilstaat voor de verkeerslichten. Terug naar Conte, die ontdekte dat een utopie niet alleen het zorgvuldig uitgetekende ideaalbeeld van zijn ouders hoefde te zijn, maar ook een persoonlijke zoektocht naar betekenis.
Palomo / pa’LO-mo /met klemtoom op tweede lettergreep, is het spaanse woord voor een doffer (mannetjesduif). Duiven komen in allerlei kleuren en variaties voor. Ze zijn er in het grijs, wit, bruin, zwart en zelfs met regenboogachtige kleuren in de nek. De witte duif is al eeuwenlang het internationale symbool van vrede, hoop en verbinding. Een opvallend brave reputatie voor een vogel die neerstrijkt waar hij zelf wil. Grenzen blijken vooral een menselijke uitvinding. Voor wie werd geboren in 1926 is de wereld van vandaag nauwelijks van een utopie te onderscheiden. Geen pokken meer, wél antibiotica, mensenrechten, een broodrooster en orgaantransplantaties. Een mens op de maan. Betaalbaar luchtverkeer, internet en een computer die terugpraat. Wat gisteren als onrealistisch werd weggezet, is vandaag realiteit. Dankzij een rebelse minderheid die zich nooit bijzonder veel aantrok van het woord “onmogelijk” en koppig bleef volhouden dat verandering mogelijk was.
Rebel /ˈREH-. bəl’/, afgeleide van het z.n. rebellie “iemand die in opstand komt tegen de gevestigde orde”.
Wanneer Paulo Palomo Rebel, geboren in 2026, binnenkort de Supermarkt van Utopieën binnenstapt, hoeft hij niet per se iets uit de rekken mee te nemen. Ook niet wat zijn ouders voor hem al in de winkelkar hebben gelegd. Misschien bouwt hij liever zijn eigen utopie. Dat doen de anderen trouwens ook. En met al die persoonlijke paradijzen wordt samenleven met mensen die een andere droom najagen misschien wel de meest onderschatte utopie van allemaal
